Νέα χρονολόγηση και επανεκτίμηση της πρώιμης χρήσης της φωτιάς
Μια ερευνητική ομάδα που εργάζεται στο σπήλαιο Wonderwerk στην επαρχία Northern Cape της Νότιας Αφρικής παρουσιάζει ευρήματα που υποδηλώνουν ότι ομάδες του Homo erectus διαχειρίζονταν φωτιές ήδη πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια. Τα καμένα κατάλοιπα προέρχονται από βαθύτερα και παλαιότερα στρώματα ιζημάτων σε σχέση με τα μέχρι σήμερα γνωστά δείγματα, και αναθεωρούν την παλαιότερη τεκμηριωμένη ημερομηνία χρήσης της φωτιάς προς τα πίσω κατά εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια.
Η μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο PLoS One, αξιοποίησε μια τεχνική ανίχνευσης καμένων οστών βασισμένη στη φωταύγεια, μέθοδος που έχει εφαρμογές στην εγκληματολογία αλλά είναι νεοεισαχθείσα στην αρχαιολογική πρακτική. Με αυτή την προσέγγιση τα μικροσκοπικά οστά, ενσωματωμένα σε σφαιρικά συμπυκνώματα από τρίχες και οστικά κατάλοιπα —υπολείμματα που προέρχονται από κουκουβάγιες (Tyto alba)— αναγνωρίστηκαν ως προϊόντα έκθεσης σε φωτιά.
Ο επικεφαλής των ανασκαφών, ο αρχαιολόγος του Πανεπιστημίου του Τορόντο Μάικλ Τσάζαν, αναφέρει ότι τα νέα ευρήματα τοποθετούνται χρονολογικά σε εύρος μεταξύ 1,07 και 1,79 εκατομμυρίων ετών πριν, και προσθέτει πως μπορεί με μεγάλη βεβαιότητα να εκτιμηθεί ότι βρίσκονται στο διάστημα περίπου 1,7–1,8 εκατομμυρίων ετών πριν.
«Μπορώ με μεγάλη βεβαιότητα να πω ότι ήταν μεταξύ 1,7 και 1,8 εκατομμυρίων ετών πριν», δήλωσε ο Μ. Τσάζαν.
Η παρουσία αυτών των αποτυπωμάτων στη στρωματογραφία του σπηλαίου υποστηρίζει ότι οι φωτιές χρησιμοποιούνταν τακτικά από τις τότε ομάδες των ανθρωπιδών που κατοικούσαν το χώρο. Παρά ταύτα, παραμένει ασαφές εάν οι H. erectus άναβαν φωτιά αυτοδύναμα ή μετέφεραν εστίες ανάφλεξης, δεδομένου ότι υπάρχουσες ενδείξεις υποδεικνύουν πως η τεχνική παραγωγής πυρός δεν ήταν διαδεδομένη έως πολύ αργότερα — περίπου 400.000 χρόνια πριν.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν επιπλέον τη σημασία του Wonderwerk ως μακράς διάρκειας κατοίκησης τόπου και ως πηγής για την κατανόηση της ανθρώπινης συμπεριφοράς σε προγονικό στάδιο. Η ανακάλυψη εγείρει ερωτήματα για τις λειτουργίες που εξυπηρετούσε η φωτιά εκείνη την εποχή —φως, θέρμανση, πιθανή επεξεργασία τροφής— και επιτρέπει την επανεξέταση των υποθέσεων για την τεχνολογική και κοινωνική ικανότητα των H. erectus.
Κύρια σημεία της μελέτης
- Η νέα τεχνική φωταύγειας κατέδειξε καμένα οστικά κατάλοιπα σε παλαιότερα στρώματα του σπηλαίου.
- Η χρονολόγηση τοποθετεί τα ίχνη μεταξύ 1,07 και 1,79 εκατομμυρίων ετών, με πιθανότερο διάστημα τα 1,7–1,8 εκατομμύρια έτη.
- Τα ευρήματα υποστηρίζουν την τακτική χρήση φωτιάς από ομάδες H. erectus, αλλά δεν αποσαφηνίζουν τον τρόπο παραγωγής του πυρός.
| Παράμετρος | Τιμή / Παρατήρηση |
|---|---|
| Σπήλαιο | Wonderwerk, Northern Cape, Νότια Αφρική |
| Είδος | Homo erectus |
| Χρονολόγηση (εύρος) | 1,07–1,79 εκατομμύρια έτη πριν |
| Πιθανότερη χρονολογία | 1,7–1,8 εκατομμύρια έτη πριν |
Η μελέτη σηματοδοτεί ένα σημαντικό βήμα στην ανασυγκρότηση της πρώιμης ανθρώπινης ιστορίας και προσφέρει υλικό για νέες αναλύσεις σχετικά με την τεχνολογία και την καθημερινότητα των πρώτων ανθρώπινων ομάδων. Ερευνητές και αρχαιολόγοι θα κληθούν να αξιολογήσουν τις επιπτώσεις αυτών των στοιχείων στην ευρύτερη εικόνα της προϊστορίας και στην κατανόηση της σχέσης ανάμεσα σε ανθρώπους και φωτιά.
