Μια νέα πραγματικότητα στην εκπαίδευση και στην πολιτιστική κατανάλωση
Ο καθηγητής Θεοφάνης Τάσης, της Φιλοσοφίας της Πληροφορίας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, περιέγραψε σε πρόσφατη εκδήλωση μια εικόνα που ανησυχεί: οι φοιτητές «σερφάρουν πάνω στην πληροφορία», αντί να βυθίζονται στο διάβασμα. Η παρατήρηση αυτή συμπίπτει με το πρόσφατο ρεπορτάζ του περιοδικού Atlantic, που αναδεικνύει την πτωτική τάση της ανάγνωσης και της κατανόησης κειμένου στις σύγχρονες κοινωνίες.
«Ο πολιτισμός μας είναι πλέον εικονοκεντρικός», είπε ο καθηγητής.
Η μετατόπιση δεν σημαίνει ότι οι νέοι δεν «διαβάζουν»: καθημερινά εκτίθενται σε χιλιάδες λέξεις μέσα από ειδοποιήσεις, αναρτήσεις, μηνύματα και newsletters. Η ουσία του προβλήματος είναι η ποιότητα και το βάθος της ανάγνωσης. Το Atlantic επισημαίνει ότι πολλά σύγχρονα μπεστ σέλερ έχουν μικρότερες προτάσεις και συνολική έκταση περίπου στα ¾ του παλαιότερου μέσου όρου, στοιχείο που δείχνει αλλαγή στις προσδοκίες και στις μορφές αφήγησης.
Στο Πανεπιστήμιο, όπως σημειώνει ο κ. Τάσης, ο ρόλος του διδάσκοντα αλλάζει: απαιτείται να "μεταφράσει" φιλοσοφικές και θεωρητικές έννοιες σε εικόνες και σύντομες μορφές που συγκρατούν την προσοχή της ψηφιακής γενιάς. Ταυτόχρονα, οι διαλέξεις που αναρτούνται σε πλατφόρμες όπως το YouTube σημειώνουν πολύ μεγαλύτερη απήχηση από ό,τι οι πωλήσεις των αντίστοιχων βιβλίων του ίδιου του ακαδημαϊκού.
- Εκπαιδευτική συνέπεια: Αλλαγή μεθόδων διδασκαλίας για να προσεγγίζονται σπουδαστές με ψηφιακές συνήθειες.
- Πολιτισμική συνέπεια: Μετάβαση σε εικονοκεντρικές μορφές έκφρασης και κατανάλωσης γνώσης.
- Επικοινωνιακή συνέπεια: Αυξανόμενη προτίμηση σε σύντομο, οπτικοποιημένο περιεχόμενο αντί εκτενούς αναλυτικού λόγου.
Η διάσταση αυτή εγείρει σημαντικά ερωτήματα για το μέλλον της λογοτεχνίας, της ακαδημαϊκής γραφής και της διατήρησης της ικανότητας για βαθιά ανάγνωση και κριτική κατανόηση. Αν η ανάγνωση μετασχηματιστεί σε «postliterate» κατάσταση, όπως αναφέρει το άρθρο του Atlantic, η κοινωνία θα χρειαστεί να αναθεωρήσει τι εννοεί με τον όρο «γνωστική επάρκεια» και πώς αυτή διδάσκεται.
| Πηγή | Κύριο σημείο |
|---|---|
| Θ. Τάσης / Ιόνιο Πανεπιστήμιο | Φοιτητές ως "θεατές"· ανάγκη οπτικοποίησης σύνθετων εννοιών |
| Atlantic | Υποχώρηση της ανάγνωσης και μείωση μήκους/βάθους των δημοφιλών κειμένων |
Η αντιμετώπιση αυτού του φαινομένου προϋποθέτει διάλογο μεταξύ πανεπιστημίου, εκπαιδευτικών φορέων, εκδοτών και δημιουργών περιεχομένου. Μέτρα όπως η προσαρμογή διδακτικών πρακτικών, η ενίσχυση προγραμμάτων φιλαναγνωσίας και η αξιοποίηση της εικόνας ως μέσου που συμπληρώνει, όχι αντικαθιστά, το κείμενο, μπορεί να αναστείλουν την απώλεια της αναλυτικής ανάγνωσης.
Η συζήτηση για την αξία της ανάγνωσης και τη θέση της στο σύγχρονο πολιτισμό δεν αφορά αποκλειστικά ακαδημαϊκούς. Αφορά τη συλλογική ικανότητα να σχηματίζουμε σύνθετες σκέψεις, να εκτιμούμε τη λογοτεχνία και να διατηρούμε την πολιτισμική μας μνήμη σε βάθος. Η πρόκληση είναι να συνθέσουμε την ταχύτητα της πληροφορίας με την αντοχή του κειμένου, ώστε η εικόνα να υπηρετεί τη σκέψη και όχι να την υποκαθιστά.
