Ένα νέο πλαίσιο για τα μουσεία σε «ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο»
Το Διεθνές Συμβούλιο Μουσείων (ICOM) ενέκρινε στις 25 Ιουνίου τον νέο παγκόσμιο κώδικα δεοντολογίας, σε μια κίνηση που σηματοδοτεί την πρώτη πλήρη αναθεώρηση από το 2004. Η απόφαση λήφθηκε κατά τη διάρκεια της 41ης γενικής συνέλευσης στην Πάριση και υποστηρίχθηκε από το 85,9% των μελών του οργανισμού. Για τα μέλη του ICOM, η τήρηση του κώδικα αποτελεί όρο συμμετοχής στον οργανισμό, πράγμα που μετατρέπει το κείμενο σε δεσμευτικό πλαίσιο επαγγελματικών και ηθικών προτύπων.
Η αναθεώρηση επιχειρεί να απαντήσει σε ερωτήματα που δεν υπήρχαν ή δεν είχαν την ίδια ένταση πριν από δύο δεκαετίες: πώς διαχειρίζονται τα μουσεία αντικείμενα αμφιβόλου προέλευσης, πώς ανταποκρίνονται σε αιτήματα επιστροφής, πώς χρησιμοποιούν οι ψηφιακές τεχνολογίες και η τεχνητή νοημοσύνη στις συλλογές και ποιοι έχουν δικαιώματα πάνω σε ψηφιακές αναπαραστάσεις αντικειμένων ή σε ιθαγενείς γνώσεις.
«...ραγδαία μεταβαλλόμενο κόσμο...»
Ο νέος κώδικας ενσωματώνει ζητήματα όπως η κλιματική κρίση, η σχέση των μουσείων με τις τοπικές κοινότητες και η κριτική σχετικά με την αποικιακή προέλευση πολλών συλλογών. Πρόκειται, δηλαδή, για μια στροφή από το μουσείο-φύλακα προς έναν φορέα που καλείται να διατυπώσει, με σαφήνεια και υποχρεωτικότητα, το πώς υπηρετεί την κοινωνία και πώς αντιμετωπίζει την ιστορική και ηθική του ευθύνη.
Σημεία κλειδιά και επιπτώσεις για την ελληνική μουσειακή πραγματικότητα
Η υιοθέτηση του νέου κώδικα αναμένεται να έχει πρακτικές συνέπειες για μουσεία και φορείς που εμπλέκονται σε δανεισμούς, διεθνείς συνεργασίες και προγράμματα ψηφιοποίησης. Σε εθνικό επίπεδο, ελληνικά ιδρύματα που είναι μέλη του ICOM θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με το καινούριο πλαίσιο, προσαρμόζοντας πολιτικές διαχείρισης συλλογών, προγράμματα επιστροφών και κανονισμούς για ψηφιακό περιεχόμενο.
- Αναγνώριση της σημασίας της προέλευσης και της διαφάνειας στις συλλογές.
- Κατευθύνσεις για χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και προστασία δικαιωμάτων σε ψηφιακές αναπαραστάσεις.
- Έμφαση στον ρόλο των μουσείων απέναντι στις τοπικές κοινότητες και στην αντιμετώπιση της αποικιακής κληρονομιάς.
Στην πράξη, η υιοθέτηση αυτή θα απαιτήσει αναθεώρηση εσωτερικών κανονισμών, εκπαίδευση προσωπικού και διαμόρφωση διαδικασιών για την αξιολόγηση της προέλευσης αντικειμένων και των αιτημάτων επιστροφής. Επιπλέον, τα προγράμματα ψηφιοποίησης και οι συνεργασίες με τεχνολογικούς εταίρους θα πρέπει να προβλέπουν ρητά την κατοχύρωση δικαιωμάτων και τη σεβαστή αναπαράσταση πολιτιστικών εκφράσεων.
| Στοιχείο | Δεδομένα από την ανακοίνωση |
|---|---|
| Ημερομηνία υιοθέτησης | 25 Ιουνίου |
| Τόπος | Πάριση, 41η γενική συνέλευση |
| Ποσοστό έγκρισης | 85,9% |
| Τελευταία πλήρης αναθεώρηση | 2004 |
Η ελληνική μουσειακή κοινότητα καλείται τώρα σε έναν διάλογο εφαρμογής: πώς θα ενσωματωθούν οι νέες κατευθυντήριες στην καθημερινή λειτουργία, ποια ιδρύματα χρειάζονται υποστήριξη για να ανταποκριθούν και με ποιο τρόπο θα επικοινωνηθούν οι αλλαγές στο κοινό. Οι δημόσιες πολιτικές για τη διαχείριση πολιτιστικής κληρονομιάς και οι προτεραιότητες χρηματοδότησης θα παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ταχύτητα και την αξιοπιστία της μετάβασης.
Ο νέος κώδικας δεν είναι μια απλή δήλωση αρχών: πρόκειται για ένα εργαλείο που μπορεί να αναμορφώσει τη σχέση μουσείων, κοινού και πολιτιστικής μνήμης σε μια εποχή όπου οι τεχνολογίες, η δικαιοσύνη για την προέλευση των αντικειμένων και οι περιβαλλοντικές πιέσεις απαιτούν σαφείς και δεσμευτικές απαντήσεις.
